पोखरा ।
पोखरा देशकै ठूलो महानगरमात्र होइन, गण्डकी प्रदेशको राजधानीसमेत हो । तर, गण्डकी प्रदेशबासीलाई क्यान्सर देखा परे काठमाडौं, भक्तपुर, भरतपुर या भारत जानुपर्ने वाध्यता छ ।

नेपालमा बर्सेनि लाखौं मानिस यो रोगकै कारण मृत्युको मुखमा पुग्छन् । यसैलाई मध्यनजर गरी पोखरा स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानको पश्चिमाञ्चल क्षेत्रीय अस्पतालले क्यान्सर उपचारको सेवा विस्तार गरेको छ । अस्पतालबाटै अब किमोथेरापीसहितको उपचार दिइनेछ ।

क्षेत्रीय अस्पतालले मंगलबार बिपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पताल, भरतपुरसँग सम्झौता गरेको छ । पोखराबाटै क्यान्सर उपचार गर्ने र बिरामीलाई पोखराबाटै सेवा दिने उद्देश्यका साथ क्यान्सर अस्पतालका कार्यकारी निर्देशक डा शिवजी पौडेल र क्षेत्रीय अस्पतालका निर्देशक प्राडा भरत बहादुर खत्रीबिच विस्तारित सेवा सञ्चालन गर्ने सम्झौता भएको हो । स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्री प्रदीप पौडेलको रोहबरमा ‘क्यान्सर उपचार सेवा विस्तार गर्नेसम्बन्धी कार्यविधि २०८१’ अनुसार सम्झौता भएको हो ।

निर्देशक खत्री अहिलेसम्म अस्पतालले क्यान्सर चेकजाँच र सामान्य उपचारमात्रै हुने गरेको बताउँछन् । यो सम्झौतासँगै भरतपुर अस्पतालका डाक्टरहरुले उपचारका लागि उपलब्ध पूर्वाधार, औजार उपकरण र जनशक्ति परिचालन गर्नुपर्नेछ । क्यान्सर अस्पतालको मेडिकल टिम पोखरा आएर सेवा दिनेछ ।

त्यसबापत पश्चिमाञ्चल क्षेत्रीय अस्पतालले आवश्यक बजेट व्यवस्था गर्नुपर्ने छ । यो टिमले महिनाको कम्तीमा एक पटक सेवा सञ्चालन गर्नुपर्ने व्यवस्था छ । आवश्यक परेको खण्डमा जति पनि गर्न सक्ने उल्लेख छ । विस्तारित सेवामा बहिरंग, अन्तरंग एवं उपचारसमेत समेटी सेवा दिने सम्झौता भएको हो । सेवाको गुणस्तरको लागि दुवै पक्ष जिम्मेवार हुनुपर्ने छ ।

क्षेत्रीय अस्पतालका निर्देशक खत्रीले अब अस्पतालमा रेडियोथेरापी विस्तार गर्नुपर्ने चुनौती थपिएको जनाए । उनले सेवा विस्तारमा बजेटकै कारणले प्रभाव पारिरहेको सुनाए । ‘बच्चालाई क्यान्सर हुँदा यहाँबाटै उपचार हुन्थ्यो । तर, ठूलाको हकमा रिफर गर्नुपर्ने बाध्यता थियो ।

अब सम्झौताले अस्पतालको गुणस्तरमा पनि वृद्धि हुन्छ भन्ने लागेको छ,’ प्राडा खत्रीले भने । क्यान्सर अस्पतालका निर्देशक डा पौडेलले अहिले आफूहरु सेवा विस्तार र जनशक्ति उत्पादनमा लागेको बताए । पोखरा र गण्डकी प्रदेशका बिरामी अन्यत्र जानुनपर्ने गरी सेवा दिने लक्ष्य लिन उनको आग्रह छ ।

उनले भने, ‘मन्त्रीज्यूको निर्णय लागू गर्ने क्रममा हामी पोखरासम्म आयौं । यसलाई यहाँका बिरामी अन्यत्र जानुनपर्ने गरी अस्प्तालले लक्ष्य लिनुपर्छ । त्यसमा साथ दिन हाम्रो टिम तयार छ ।’

स्वास्थ्य मन्त्री पौडेलले गएको साउन २७ गते सार्वजनिक गरेको निर्णय अनुरुप क्यान्सर उपचार सेवा विस्तार गरिएको बताए । उनले सातै प्रदेशमा क्यान्सर उपचार विस्तार भएकोमा खुसी व्यक्त गरे । यसअघि बागमती प्रदेश अन्र्तगत भक्तपुर, भरतपुर तथा लुम्बिनीको नेपालगञ्जमा रहेको क्यान्सर उपचार सेवा दुई महिनाको अवधिमा थप पाँच थप हुँदै ७ वटै प्रदेशमा पुगेको उनले बताए । मन्त्री पौडेलले अबको चरणमा मानव अंग प्रत्यारोपण तथा मुटुको उपचार सेवासमेत विस्तार हुने उल्लेख गरे । ‘क्यान्सरसँगै मानव अंग प्रत्याारोपण र मुटु उपचार सेवासमेत विस्तार गर्ने मेरो नीति छ,’ उनले थपे

‘१०० दिनमा १५ बेड आइसियु थप्छौं’ ।

स्वास्थ्य मन्त्री पौडेलले अबको १०० दिनमा पश्चिमाञ्चल क्षेत्रीय अस्पतालमा १५ बेडको आइसियुसहितका सुविधा थप गर्ने वाचा गरेका छन् । उनले पश्मिाञ्चल क्षेत्रीय अस्पतालमा एमबिबिएस यसै वर्षबाट सुरु हुनेमा त्यसलाई स्रोत, साधनयुक्त बनाइनुपर्नेमा जोड दिए । अस्पतालमा १ सय ५० जनालाई एमबिबिएस पढाउन आफूले चाहे पनि विभिन्न स्रोत र साधनको कमी हुँदा अहिलेलाई ५० जनाबाट सुरु गर्न लागिएको उनको भनाइ छ । ‘एमबिबिएस निशुल्क पढाउनुपर्छ भन्ने मेरो चाहना हो । तर, पनि यो सुरुवाती चरणमा एकदमी गाह्रो हुँदो रैछ । स्रोतको कमी नै प्रमुख हो । कुल विद्यार्थीको ७५ प्रतिशत छात्रावृत्तिमा पठाउनुपर्छ भन्ने मेरो चाहना छ,’ उनले भने, ‘तर, राज्यको आर्थिक अवस्था हेर्दा चाहनाले मात्र नहुँदो रैछ ।’
उनले अस्पतालले सबै सेवा अनलाइनमार्फत गर्नुपर्नेमा जोड दिए । अस्पतालमा बेडको संख्या, अप्रेसन विवरण, आइसियु, टिकट लगायतका सेवा पारदर्शी बनाउन उनको जोड छ । अस्पताल अनलाइन टिकेटिङको व्यवस्था गरे पनि त्यसरी टिकट काट्ने निकै कम छन् । कार्यक्रममा मन्त्री पौडेलले ३ सय बेडमाथिका अस्पतालमा एमबिबिएसप पढाइ सुरु गर्ने मन्त्रालयको योजनासुनाए । बिरामी निराश हुने गरी सेवा, सुविधा उपलब्ध भए देशको अवस्था अझै जटिल हुने उनको भनाइ छ । उनले आइन्दा ठूला सरकारी अस्पतालबाट रिफर भएर अर्को अस्पतालमा जानुपर्ने अवस्था अन्त्य गर्न निर्देशन दिए ।
‘यो अस्पतालमा आएपछि अरु अस्पताल जानुपर्ने र पठाउनुपर्ने बाध्यता हुनु हुँदैन । बरु अरु अस्पतालका बिरामी यहाँ आएर उपचार हुने गरी सेवा, सुविधा बढाउनुपर्छ,’ उनले भने । बिरामीले ३ महिनापछि पालो आउँछ भन्ने कुरा आफूले सुन्न नचाहेको उनले प्रष्ट गरे ।मन्त्री पौडेलले अब प्रत्येक नागरिकले योगदानमा आधारित भएर राज्यलाई स्वाथ्य कर तिनुपर्ने दिन आएको जनाए । स्वास्थ्य उपचारमा एकद्वार प्रणाली र लागत साझेदारीमा उनले जोड दिए । सरकारले ४८ सालयता स्वास्थ्यका क्षेत्रमा दरबन्दी थप र ठूलो लगानी नगरेको उनले स्वीकारे । अस्पतालले १ करोडको मेसिन किन्दा पनि भ्रष्टचार भएका हल्ला आउने गरेकोतर्फ इंगित गर्दै उनले सबै खरिद प्रक्रियालाई पारदर्शी बनाउन आग्रह गरे ।